Europerspektywy - miesięcznik (c) Wydawca Janusz Pilszak Pil-Fot, Katowice
2006
europerspektywy
› wydanie
050 ›
lipiec 2010 ›
1896-3579
INWESTYCJE W BADANIA I ROZWÓJ
W marcu 2000 roku, podczas szczytu w Lizbonie, Rada Europejska przyjęła plan rozwoju dla Unii Europejskiej, którego celem było uczynienie z Europy jednej z najbardziej rozwiniętych, dynamicznych i konkurencyjnych gospodarek na świecie.
MAŁGORZATA HANDZLIK, POSŁANKA DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
Środkiem do osiągnięcia tego celu miała stać się przede wszystkim innowacja oparta na badaniach naukowych. Przyjęto tym samym ambitny cel zwiększenia inwestycji na badania i rozwój do 3 proc. PKB do roku 2010. Dziś wiemy już, że cel ten nie został osiągnięty w zamierzonym terminie. Nie oznacza to jednak, iż Unia Europejska rezygnuje z tego celu. Założenia najnowszej strategii Unii Europejskiej na najbliższe 10 lat mocny nacisk kładą na tzw. inteligentny rozwój gospodarczy, tj. rozwój oparty na wiedzy i innowacji. Unia Europejska chce, aby 3–proc.cel w zakresie inwestycji w działalność badawczo–rozwojową został utrzymany. Zwiększenie roli wiedzy i innowacji ma być siłą napędową naszego przyszłego rozwoju.
Obecnie jednym z najważniejszych instrumentów UE w dziedzinie badań naukowych i innowacji jest siódmy program ramowy na lata 2007–2013, na który przeznaczono środki w wysokości 50,5 mld euro, z czego około 37 mln euro przekazane zostanie dla polskich organizacji badawczych. Siódmy program ramowy przewiduje wspólne badania naukowe w wielu dziedzinach, takich jak zdrowie, żywność, rolnictwo, rybołówstwo, biotechnologia, technologia informacyjna i komunikacyjna, energia, środowisko i zmiany klimatu, przestrzeń kosmiczna czy bezpieczeństwo. W ramach tego programu są realizowane są m.in. takie projekty, jak GMES, który ma za zadanie ułatwienie przewidywania kryzysów dotyczących środowiska naturalnego i bezpieczeństwa, czy Galileo, którego celem jest stworzenie globalnego satelitarnego systemu pozycjonowania (GPS) nowej generacji, sprzyjające uniezależnieniu się UE, dzięki czemu nie będzie konieczności polegania na technologiach opracowanych przez inne kraje.
Warto zaznaczyć, iż dla zwiększenia potencjału badawczego UE niezbędny jest także rozwój regionalny. Środki dostępne w ramach funduszy strukturalnych także wykorzystywane są na realizacje celów polityki innowacyjnej. Przykładowo, większość polskich regionów przyjmuje bowiem badania naukowe za jeden z celów swoich programów operacyjnych. Śląsk – na przykład, przyjął za priorytet „Badania i rozwój technologiczny, innowacje i przedsiębiorczość”, na którego realizację otrzyma z funduszy UE ponad 295 mln euro.
Na szczycie UE w Lizbonie przyjęto również założenie stworzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Rozwój innowacyjności i technologii wymaga przecież ścisłej współpracy wykwalifikowanej kadry naukowej z odpowiednimi instytucjami, sektorami gospodarki oraz usprawnienia przepływu informacji. Europejska Przestrzeń Badawcza zakłada budowę światowej klasy zintegrowanej, zorganizowanej w sieć i dostępnej dla zespołów naukowców infrastruktury naukowo–badawczej. Instytucje naukowo–badawcze mają działać w ramach współpracy sektora prywatnego i publicznego oraz spółek prywatno–publicznych. Europejska Przestrzeń Badawcza przewiduje również ścisłą współpracę pomiędzy sektorem publicznym badań naukowych a sektorem przemysłowym, polegającą w szczególności na przepływie wiedzy.
Ponadto Unia Europejska podjęła konkretne inicjatywy w celu wspierania innowacyjności – wskazać można choćby PRO INNO Europe i Europe INNOVA, które są inicjatywami mającymi na celu wspieranie współpracy pomiędzy agencjami, programami na rzecz innowacji czy europejskimi ekspertami z dziedziny nauki, a których głównym celem jest pomaganie europejskim przedsiębiorstwom we wprowadzaniu innowacji.
W celu zapewnienia efektywnej implementacji programów unijnych Komisja Europejska monitoruje wdrażanie mechanizmów w zakresie badań i innowacji. Instrumenty analityczne, takie jak ocena wyników, zarządzenie polityką innowacji czy badanie trendów dotyczących polityk innowacji w poszczególnych krajach, pozwalają na ewaluację podjętych działań oraz identyfikację słabych punktów.
Przykładowo tworzenie przedsiębiorstw o innowacyjnym charakterze czy ich rozwój wymaga nakładów finansowych, co nieczęsto wiąże się z ryzykiem, którego banki nie chcą ponosić. Dlatego Komisja Europejska współpracuje z państwami członkowskimi w celu stworzenia odpowiednich warunków prawnych ułatwiających otrzymywanie kredytów dla MŚP i opracowuje programy ułatwiające uzyskanie finansowania przez innowacyjne małe i średnie przedsiębiorstwa (np. inicjatywa JEREMIE).
Także wspomniana przeze mnie nowa strategia Unii Europejskiej na najbliższe 10 lat zakłada dalszy wzrost znaczenia badań naukowych i innowacyjności. Unia Europejska chce osiągnąć ten cel poprzez m.in. dalsze zwiększenie wydatków na działalność badawczo–rozwojową; poprawę wyników i podniesienie atrakcyjności europejskiego szkolnictwa wyższego i poprawę jakości wszystkich poziomów kształcenia i szkolenia oraz osiągnięcie trwałych korzyści ekonomicznych i społecznych z jednolitego rynku cyfrowego płynących z szybkiego Internetu i aplikacji interoperacyjnych w ramach projektu „Europejskiej Agendy Cyfrowej”. Kluczowe w tym względzie będzie osiągnięcie celu nakładów na działalność badawczo–rozwojową w wysokości 3 proc. PKB przez wszystkie państwa członkowskie; przykładowo Finlandia i Szwecja już osiągnęły ten wskaźnik. Obecne priorytety Unii Europejskiej wskazują, że największe nakłady na badania i innowacje, będą w szczególności kierowane do sektorów, które pracują nad rozwiązaniem problemów takich jak: zmiany klimatu, efektywności energetyczna, zdrowie czy zmiany demograficzne. Niewątpliwie wiodącą rolę będą odgrywały także inwestycje w technologie informacyjno–komunikacyjne.
Globalizacja wymusza nowe metody działania. Unia Europejska dostrzega te wyzwania i rozumie, że jeden europejski rynek badań naukowych umożliwi naukowcom, wiedzy i technologiom łatwiejszy przepływ pomiędzy granicami UE. Ta tzw. „piąta swoboda” – swoboda przepływu wiedzy jest odpowiedzą UE na wyzwania, jakie stawia przed nami globalizacja. Jest niezbędna, jeżeli Europa ma stać się liderem na świecie skutecznie konkurującym z USA czy Japonią. Bez wątpliwości wiedza zapewnia dobrobyt, konkurencyjność, pomaga rozwiązywać problemy społeczne, gospodarcze czy ekonomiczne. UE jest na właściwej drodze, dając kwestiom innowacji, rozwoju, nauce i badaniom centralne miejsce w swoich programach politycznych.
